Indelingscriterium

Indelingscriterium

Het indelingscriterium betreft het indelen van de organisatie naar de “aard van de bedrijfsactiviteiten”. Dit is de waardekringloopproces

– huishoudingen die voor de markt produceren
– huishoudingen die niet voor de markt produceren

De kwestie in het al dan niet voor de markt produceren is gelegen in het marktmechanisme op het moment van verkoop. Het marktmechanisme spreekt namelijk een waardeoordeel uit over de geleverde zaken tegenover de gemaakte kosten, waardoor er normaliter een rationeel verband tussen opgeofferde en verkregen zaken aanwezig. De waarde van de verkregen zaken zal minstens gelijk moeten zijn aan de waarde van de opgeofferde zaken.

Na dat bepaald is of een organisatie voor de markt produceert (of niet) wordt bepaald of er sprake is van:

  • bedrijven met een overwegende doorstroming van eigen goederen
  • bedrijven zonder een overwegende doorstroming van eigen goederen

Huishoudingen die voor de markt produceren

Allereerst is het zinvol om onderscheid te maken tussen bedrijven met een overwegende doorstroming van eigen goederen en bedrijven zonder zo’n doorstroming. Deze doorstroming van eigen goederen biedt namelijk mogelijkheden voor het uitoefenen van interne controle, zoals het verband tussen de geld- en goederenbeweging en inventarisatie. Deze mogelijkheden ontbreken elders geheel of gedeeltelijk.

  • Bedrijven met een overwegende doorstroming van eigen goederen
  • Bedrijven zonder een overwegende doorstroming van eigen goederen

Bedrijven met een overwegende doorstroming van eigen goederen

Vervolgens wordt binnen bedrijven met een overwegende doorstroming van eigen goederen onderscheid gemaakt tussen bedrijven zonder en met een technisch omzettingsproces. De BIV-problematiek is bij de laatste groep vaak gecompliceerder dan bij de eerste. Bedrijven zonder technisch omzettingsproces worden vervolgens onderscheiden in handelsbedrijven die in hoofdzaak op rekening of tegen contante betaling leveren. Deze onderscheiding heeft te maken met verschillen in organisatorische mogelijkheden tot het opzetten van een goede interne controle op de verantwoording van opbrengst der verkopen. Zo is bij bedrijven die op rekening leveren een betere functiescheiding mogelijk dan bij bedrijven die tegen contante betaling leveren. De bedrijven met een technische omzettingsproces worden onderscheiden in massaproductie
(homo-en heterogeen) en (serie-) stukproductie. Deze verschillen onderling met name wat betreft de hardheid van de normen voor het verband tussen opgeofferde en verkregen zaken. Daarnaast worden agrarische en extractieve bedrijven afzonderlijk geclassificeerd, omdat deze bedrijven in grote mate door onverwachte of moeilijk beheersbare omstandigheden beïnvloed worden op de relatie tussen opgeofferde en verkregen waarden.

Bedrijven zonder een overwegende doorstroming van eigen goederen

De bedrijven zonder een overwegende doorstroming van eigen goederen kunnen in drie groepen worden verdeeld:
1. organisaties gericht op massale gegevensverwerking (karakter van zowel industriële als
dienstverleningsbedrijven, nadruk op een zo effectief en efficient mogelijk doorstromingsproces)
2. bedrijven met een specifiek dienstverleningskarakter (vaak nog een, zij het beperkte, goederenbeweging aanwezig of een verband met de capaciteit van duurzame productiemiddelen of menselijke arbeidskracht)
3. financiële instellingen

Huishoudingen die niet voor de markt produceren

Bij huishoudingen die niet voor de markt produceren is een dergelijke toetsing niet mogelijk en zullen andere middelen ter beoordeling en beheersing van de kosten moeten worden ingezet. Hier zijn autorisatiebegrotingen van groot belang, omdat er bij het opstellen van deze begrotingen reeds een afweging is gemaakt van de ‘offers’ die gemaakt mogen worden tegen de daarvoor te verkrijgen behoeftebevrediging. Voorbeeld: overheidsbegroting. Aan deze besluitvorming liggen in het algemeen niet alleen bedrijfseconomische overwegingen ten grondslag, maar ook politieke en maatschappelijke.

  • gemeenten
  • provincies
  • overheid